Rolnictwo regeneratywne – co to jest i jak uzyskać dopłaty?

Rolnictwo regeneratywne to system gospodarowania dążący do odbudowy żyzności gleby, zwiększenia bioróżnorodności, poprawy retencji wody oraz sekwestracji węgla organicznego w glebie. W polskich gospodarstwach jego wdrażanie może wspierać poprawę struktury gleby, ograniczanie kosztów produkcji i racjonalne gospodarowanie zasobami. Rolnicy realizujący określone praktyki mogą również ubiegać się o płatności w ramach ekoschematu „Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi” Planu Strategicznego WPR 2023-2027.

Dojrzewający, pasiasty arbuz rosnący na krzaku bezpośrednio na ziemi w otoczeniu gęstych, zielonych liści na polu uprawnym

Spis treści

Z jakimi wyzwaniami wiąże się tradycyjne rolnictwo płużne?

Intensywna uprawa płużna, szczególnie prowadzona bez odpowiedniego płodozmianu i uzupełniania materii organicznej, może przyczyniać się do pogorszenia struktury gleby, przyspieszenia mineralizacji próchnicy oraz zwiększenia podatności gruntów na erozję i suszę. Wielokrotne przejazdy maszynami wiążą się również z dodatkowymi nakładami na paliwo i robociznę.

Przejście na praktyki regeneratywne pozwala ograniczać te problemy poprzez zmniejszenie intensywności uprawy mechanicznej, utrzymywanie okrywy roślinnej i zwiększanie dopływu materii organicznej. Działania te mogą także sprzyjać ograniczaniu emisji gazów cieplarnianych oraz zwiększaniu zasobów węgla organicznego w glebie. Skala korzyści zależy jednak od rodzaju gleby, warunków klimatycznych i stosowanej agrotechniki.

Czym różni się rolnictwo regeneratywne od ekologicznego i konwencjonalnego?

Rolnictwo regeneratywne koncentruje się na poprawie funkcjonowania gleby i całego agroekosystemu, łącząc praktyki biologizacji z nowoczesnymi technologiami uprawy. W odróżnieniu od certyfikowanego rolnictwa ekologicznego nie wyklucza stosowania nawozów mineralnych ani dopuszczonych środków ochrony roślin, lecz zakłada ich racjonalne wykorzystanie.

W Polsce rolnictwo regeneratywne nie stanowi jednolitego, prawnie zdefiniowanego systemu produkcji z obowiązkową certyfikacją. Poszczególne gospodarstwa mogą wdrażać jego założenia w różnym zakresie, niezależnie od tego, czy prowadzą produkcję konwencjonalną, czy ekologiczną.

Cecha systemu

Rolnictwo regeneratywne

Rolnictwo ekologiczne

Rolnictwo konwencjonalne

Stosowanie środków ochrony roślin

Racjonalne stosowanie i dążenie do ograniczenia zużycia

Wybrane środki dopuszczone w produkcji ekologicznej

Stosowanie zgodnie z przepisami i potrzebami upraw

Główny cel agrotechniczny

Odbudowa żyzności gleby i poprawa funkcjonowania ekosystemu

Produkcja zgodna z zasadami i wymogami rolnictwa ekologicznego

Efektywna produkcja rolna i uzyskanie odpowiedniego plonu

Uprawa roli

Preferowanie ograniczenia orki i ochrony struktury gleby

Możliwe systemy płużne i bezorkowe

Możliwe systemy płużne, uproszczone i bezorkowe

Korzyści ekonomiczne z wdrożenia rolnictwa regeneratywnego w polskim gospodarstwie

Opłacalność wdrożenia rolnictwa regeneratywnego zależy przede wszystkim od kosztów agrotechniki, zużycia paliwa, efektywności nawożenia i stabilności plonowania. Odpowiednio dobrane praktyki mogą ograniczyć liczbę przejazdów maszynami oraz poprawić wykorzystanie składników pokarmowych przez rośliny.

Rezygnacja z części zabiegów płużnych na rzecz uprawy uproszczonej lub bezorkowej może przynieść oszczędności paliwa, czasu pracy i kosztów eksploatacji maszyn. Ich wielkość zależy jednak od systemu uprawy, rodzaju gleby, wyposażenia gospodarstwa oraz konieczności wykonywania dodatkowych zabiegów.

Stosowanie nawozów organicznych i preparatów zawierających kwasy humusowe może wspierać poprawę właściwości sorpcyjnych gleby oraz jej zdolności do zatrzymywania wody. Dobór produktów powinien uwzględniać wyniki analiz gleby, szczególnie poziom pH, zawartość próchnicy i dostępność składników pokarmowych.

Jakie dopłaty przysługują w ramach rolnictwa regeneracyjnego?

W Polsce nie funkcjonuje odrębna, powszechna dopłata przyznawana za samo prowadzenie rolnictwa regeneratywnego. Rolnicy mogą natomiast uzyskać płatności za realizację określonych praktyk w ramach ekoschematu „Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi”. Wsparcie jest przyznawane w systemie punktowym, a wnioski składa się corocznie w ramach płatności bezpośrednich ARiMR.

W ramach ekoschematu punktowane są następujące praktyki:

  • Ekstensywne użytkowanie trwałych użytków zielonych z obsadą zwierząt – 5 pkt/ha.
  • Międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe – 5 pkt/ha.
  • Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia – 1 pkt/ha w wariancie podstawowym lub 3 pkt/ha w wariancie z wapnowaniem.
  • Zróżnicowana struktura upraw – 3 pkt/ha.
  • Wymieszanie obornika na gruntach ornych w ciągu 12 godzin od aplikacji – 2 pkt/ha.
  • Stosowanie nawozów naturalnych płynnych metodami innymi niż rozbryzgowa – 3 pkt/ha.
  • Uproszczone systemy uprawy – 3 pkt/ha.
  • Wymieszanie słomy z glebą – 1 pkt/ha.

Warunkiem uczestnictwa w ekoschemacie jest uzyskanie minimalnej liczby punktów odpowiadającej realizacji najwyżej punktowanej praktyki (5 pkt/ha) na co najmniej 25% powierzchni użytków rolnych gospodarstwa, przy czym do obliczenia przyjmuje się maksymalnie 300 ha.

Przykładowo gospodarstwo o powierzchni 10 ha musi uzyskać co najmniej 12,5 punktu. Można to osiągnąć poprzez realizację jednej lub kilku odpowiednio dobranych praktyk, z uwzględnieniem zasad ich łączenia. Nie wszystkie praktyki można jednocześnie deklarować na tej samej powierzchni, a zgodnie z zasadami obowiązującymi w 2026 roku do tego samego obszaru można otrzymać płatności w ramach maksymalnie dwóch ekoschematów, praktyk lub wariantów.

W przypadku międzyplonów ozimych obowiązują również konkretne terminy. Wysiew należy przeprowadzić od 1 lipca do 1 października, a międzyplon utrzymać co najmniej do 15 lutego następnego roku. Po 15 listopada dopuszczalne jest mulczowanie. W okresie wymaganego utrzymywania międzyplonu obowiązuje zakaz stosowania środków ochrony roślin.

Wysokość płatności zależy od liczby punktów, powierzchni objętej praktykami oraz obowiązujących stawek. Jeden punkt odpowiada orientacyjnie około 100 zł, jednak ostateczne kwoty mogą różnić się od wartości szacunkowych.

Szczegółowe wymagania i aktualne zasady można sprawdzić na stronie: https://www.gov.pl/web/arimr/rolnictwo-weglowe-i-zarzadzanie-skladnikami-odzywczymi-2026 

Jak wprowadzić rolnictwo regeneratywne w polskim gospodarstwie?

Wdrażanie rolnictwa regeneratywnego powinno być procesem stopniowym, dostosowanym do warunków glebowych, rodzaju upraw i możliwości technicznych gospodarstwa. Poniższa lista kontrolna ułatwia zaplanowanie najważniejszych działań:

  1. Wykonanie analiz gleby – określenie pH, zawartości próchnicy oraz dostępności makro- i mikroelementów.
  2. Ocena struktury i zagęszczenia gleby – identyfikacja ewentualnej podeszwy płużnej i dobór metod ograniczania zagęszczenia, jeśli jest to konieczne.
  3. Opracowanie zróżnicowanego płodozmianu – uwzględnienie międzyplonów ozimych, wsiewek śródplonowych oraz gatunków sprzyjających poprawie struktury gleby.
  4. Przygotowanie planu nawożenia – dostosowanie dawek składników pokarmowych do potrzeb roślin i zasobności gleby, z uwzględnieniem nawozów organicznych oraz preparatów wspierających właściwości gleby.
  5. Stopniowe wdrażanie praktyk regeneratywnych – ograniczanie intensywności uprawy mechanicznej, zwiększanie udziału materii organicznej i monitorowanie zmian zachodzących w glebie.
  6. Weryfikacja warunków ekoschematu i złożenie wniosku – wybór kwalifikujących się praktyk, sprawdzenie wymaganej punktacji i terminowe zgłoszenie ich do ARiMR.

Warto rozpocząć transformację od wybranych pól, aby porównać koszty agrotechniki, plonowanie i zmiany właściwości gleby. Odbudowa próchnicy jest procesem wieloletnim, dlatego efekty należy oceniać w perspektywie kilku sezonów uprawowych.

Dlaczego warto stosować biostymulację i preparaty humusowe w glebie?

Preparaty humusowe i odpowiednio dobrane produkty mikrobiologiczne mogą wspierać procesy biologiczne zachodzące w glebie, poprawiać dostępność składników pokarmowych oraz sprzyjać tworzeniu korzystnych warunków dla rozwoju systemu korzeniowego. Stanowią uzupełnienie praktyk regeneratywnych, takich jak stosowanie międzyplonów, pozostawianie resztek pożniwnych i ograniczanie intensywnej uprawy mechanicznej.

Produkty marki Agrizaz z serii Humus Agro zawierają składniki humusowe i komponenty biologiczne wspierające funkcjonowanie gleby. W zależności od właściwości konkretnego preparatu i warunków stosowania mogą wspomagać aktywność mikroorganizmów, przemiany materii organicznej oraz poprawę właściwości wodno-powietrznych gleby.

Uzupełnieniem tych działań mogą być granulowane nawozy organiczno-mineralne z serii Plonagro, łączące składniki pokarmowe z komponentami organicznymi i humusowymi. Odpowiednio dobrane produkty mogą wspierać nawożenie, poprawę właściwości gleby oraz regulację jej odczynu, zależnie od składu i przeznaczenia konkretnego nawozu.

Należy pamiętać, że preparaty humusowe nie zastępują prawidłowego płodozmianu ani systematycznego dostarczania materii organicznej. Ich skuteczność zależy od warunków glebowych, sposobu aplikacji i połączenia z pozostałymi elementami agrotechniki.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czym jest rolnictwo regeneratywne?
Rolnictwo regeneratywne to system gospodarowania nastawiony na odbudowę żyzności gleby, zwiększanie bioróżnorodności, poprawę retencji wody oraz wspieranie magazynowania węgla organicznego. Wykorzystuje między innymi międzyplony, zróżnicowany płodozmian, ograniczenie intensywności uprawy i racjonalne nawożenie.
Sekwestracja węgla w rolnictwie polega na wiązaniu dwutlenku węgla z atmosfery przez rośliny, a następnie magazynowaniu części zawartego w nim węgla w materii organicznej gleby. Sprzyjają temu międzyplony, ograniczanie zaburzeń struktury gleby, stosowanie materiałów organicznych i zróżnicowany płodozmian. Proces ten różni się od przemysłowej technologii CCS, polegającej na wychwytywaniu i geologicznym magazynowaniu dwutlenku węgla.
Do podstawowych praktyk rolnictwa regeneratywnego należą uprawa międzyplonów, ograniczanie orki, stosowanie zróżnicowanego płodozmianu, racjonalne nawożenie oraz zwiększanie dopływu materii organicznej do gleby. Część tych działań jest punktowana w ramach ekoschematu „Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi”.
Aby uzyskać dopłaty związane z praktykami regeneratywnymi, należy wybrać kwalifikujące się działania w ramach odpowiedniego ekoschematu, spełnić warunek minimalnej liczby punktów i złożyć wniosek o płatności bezpośrednie do ARiMR. Przyznanie wsparcia zależy od spełnienia szczegółowych wymagań poszczególnych praktyk, ich prawidłowej realizacji i udokumentowania.

Udostępnij

Polecane wpisy